Doordenken

Valse start

Ronald de Leij is publicist. Hij was in het verleden onder meer directeur van Akzo Nobel Nederland, VNO-NCW en DECP, en strategisch adviseur van AWVN

Het is een weerkerend thema in mijn columns voor Werkgeven: niemand kan tot ondernemerschap worden gedwongen, geen ondernemer kan tot werkgeverschap worden gedwongen en geen werkgever kan worden gedwongen andere mensen in dienst te nemen dan de mensen die hij of zij zelf verkiest. En dat zijn in de regel mensen aan wie de werkgever het minste risico toedicht.

Het is een feit dat (potentiële) werkgevers zich daarbij veelal laten leiden door ‘van horen zeggen’, eerdere eigen ervaringen (ook van lang geleden), gebrekkig overgeleverde ervaringen van anderen en slecht geïnterpreteerde statistieken. Werkgevers zijn net zomin exemplaren van de rationele homo economicus die aan menig economische theorie ten grondslag ligt als werknemers en consumenten.
Gevolg is dat groepen werkzoekenden die volgens het ‘Volksempfinden’ een vlekje hebben, buitenspel blijven staan, zelfs bij grote schaarste op de arbeidsmarkt: oudere werkzoekenden, werkzoekenden met een beperking, een gezondheidsverleden (ex-verslaafd, ex-burn-out, ex-depressie, ex-hernia), een op basis van criminaliteitsstatistieken verdachte herkomst, enzovoort.

De maatschappij én alle genoemde en ongenoemde werkzoekenden die de pech hebben te behoren tot een groep waaraan de verdenking van een verhoogd werkgeversrisico kleeft, hebben een onmiskenbaar groot belang om de aan die verdenking ten grondslag liggende (voor)oordelen uit de weg te ruimen. Helaas worden zij daarbij herhaaldelijk in de wielen gereden door activiteiten die ongewild juist het tegendeel bewerkstelligen.

Niet de groep is werkzoekend, maar het individu met zijn eigen, unieke levenshistorie

Elke ‘taskforce’ die de koe weleens bij de horens zal vatten en elk krantenartikel dat het probleem nog eens even onder de aandacht brengt, bevestigen dat er van een probleem sprake is en doen menig werkgever (die vanuit zijn ondernemerschap juist op risicomijding uit is) denken dat waar rook is, ook wel vuur zal zijn. Het stomste wat we vervolgens kunnen doen, is het werkgevers kwalijk nemen dat zij zo denken – de politiek breed omarmde ideologie van de vrije markt werkt dit immers krachtig in de hand. Steeds weer wordt er bij het bedenken van actieplannen en maatregelen gedacht en gehandeld vanuit de maatschappelijke en individuele behoefte aan inschakeling, zelden vanuit de behoefte én de logica van vrije ondernemers en werkgevers. En als dat laatste al gebeurt, dan vanuit de vergissing dat die ondernemers en werkgevers economisch hyperrationele ‘homini’ zijn.

Het zou helpen wanneer we onze begripsdrang met betrekking tot maatschappelijke verschijnselen niet meer inleiden met het aanmaken van ‘groepen’ (naar geslacht, leeftijd, huidskleur, herkomst enzovoort). Dit suggereert al te gemakkelijk dat een gevonden verschil tussen groep A en groep B veroorzaakt wordt door het onderscheid tussen A en B. Samenhang is niet hetzelfde als causaliteit. En zelden komen we verder dan samenhang.
Vrouwen hebben (vooralsnog) een langere levensverwachting dan mannen. Is dat omdat zij vrouw zijn? Oudere werknemers zijn veelal duurder dan jongere werknemers. Is dat omdat zij ouder zijn? De criminaliteit onder jonge Marokkanen is hoger dan onder jonge Nederlanders. Is dat omdat zij Marokkaan zijn? En veel belangrijker nog: wat zegt het over déze vrouw, over déze oudere werknemer, over déze jonge Marokkaan? Want niet de groep is werkzoekend, maar het individu.

Er is geen eenvoudige actie of maatregel die werkgevers ertoe zal brengen een sollicitant niet te zien als exponent van een statistische groep, maar als een individu dat door zijn eigen en unieke motivatie, opleiding, ervaring en levenshistorie wordt gekenmerkt. Maar wat beslist niet helpt, is wanneer die sollicitant hem juist vanwege diens behoren tot een statistische groep wordt aangereikt of opgedrongen. En laat dat nu juist het valse startpunt van menig, weerkerend actieplan zijn.

Geplaatst op 27 juni 2018