Loon én werk

Column van Harry van de Kraats

Harry van de Kraats is algemeen directeur van werkgeversvereniging AWVN en directeur Sociale Zaken van VNO-NCW

Februari was de twaalfde achtereenvolgende maand dat het gemiddelde van de loonafspraken in de cao-onderhandelingen hoger was dan het gemiddelde in de voorgaande maand(en); op de speciale AWVN-site Cao-kijker kunt u de meest recente cijfers zien. Dat de loonafspraken omhoog gaan, is niet zo vreemd: de economie groeit en de economische vooruitzichten zijn gunstig. Dat laatste is voor de onderhandelaars waarschijnlijk belangrijker dan de feitelijke groei, immers: de verwachtingen bepalen de wensen en de ruimte voor loonstijgingen.
Evenmin vreemd is dat de feitelijke loonstijging op het eerste gezicht enigszins achterblijft bij de economische groei. AWVN zette onlangs de samenhang tussen economische groei en loonstijging op een rij. Uit die cijfers blijkt dat in dit achterblijven niet een oneerlijkheid schuilt, zoals vakbondsvertegenwoordigers en een aantal politici suggereren, maar vooral een vertraging. De loonstijgingscijfers zijn gemiddelden en hierin werken ook de gevolgen door van afspraken die langer geleden zijn gemaakt op basis van minder gunstige verwachtingen. Hetzelfde vertragingseffect doet zich voor als de economie stilvalt: de lonen stijgen dan nog een poosje door. Ook dat is niet oneerlijk.

De loondiscussie heeft een zekere voorbarigheidsgehalte

Vanwaar deze uiteenzetting? De afgelopen maanden bepleitten verschillende autoriteiten, politici en vanzelfsprekend de vakbonden dat de lonen, vanwege de economische groei, veel harder omhoog moeten. Maar gezien het voorgaande heeft die discussie een zeker ‘voorbarigheidsgehalte’. We weten immers niet hoelang de opwaartse trend in de maandgemiddelden zal doorzetten en vooral niet hoe ver. Wat de loondiscussie vooral doet, is de aandacht afleiden van andere onderwerpen die in het cao-overleg aan de orde (zouden) moeten komen. Kwalitatieve afspraken die bijdragen aan het welzijn van werkenden en aan de kracht van de ondernemingen. Kortom: afspraken over werk. Het belangrijkste onderwerp in dat verband is duurzame inzetbaarheid. Het belang hiervan is vrijwel onomstreden: werkenden moeten weerbaar zijn op de arbeidsmarkt om (toekomstige) werkloosheid te voorkomen, werkgevers hebben gewoonweg goed opgeleid en goed inzetbaar personeel nodig.
Tegen de achtergrond van de ontwikkelingen en onzekerheden op de arbeidsmarkt zou je een enorme ontwikkeling op het gebied van duurzame inzetbaarheid verwachten. Toch is het in veel cao-onderhandelingen slechts een bijzaak. De loondiscussie heeft het geschetste vertragende effect en de verkrappende arbeidsmarkt maakt de urgentie voor inzetbaarheid een stuk minder groot. Dit alles wordt versterkt door de aard van het containerbegrip ‘duurzame inzetbaarheid’. Partijen vinden het vaak – meestal – lastig om afspraken erover in actie om te zetten. ‘Wat gaan we concreet doen?’, is de vraag waar veel betrokkenen mee blijven zitten, ‘waar en hoe te beginnen?’ Een voorbeeld. Om oudere werkenden langer inzetbaar te houden, is het soms zinvol dat zij een lichtere functie aannemen. De eerste schrikreactie op zo’n suggestie is veelal die van dreigend en ondraagbaar inkomensverlies. Toch blijkt in de praktijk de inkomensruimte vaak veel groter dan gedacht, bijvoorbeeld omdat de kinderen het huis uit zijn en de hypotheek (bijna) is afbetaald. Startpunt voor werken aan duurzame inzetbaarheid is daarom vrijwel altijd een inventarisatie van de situatie waarin iemand verkeert. ‘Hoe sta ik ervoor?’
Voor het faciliteren van zo’n inventarisatie en de vervolgstappen is het cao-overleg een uitstekende plaats. Gelukkig zijn er inmiddels cao’s waarin dat is gedaan. Zo heeft KLM aan zijn grondpersoneel het AWVN-systeem Tiptrack beschikbaar gesteld zodat werknemers zelf aan de slag kunnen met hun inzetbaarheid. En dat slaat aan bij de KLM’ers.
Over dit soort zaken zou het meer moeten gaan in het cao-overleg. Natuurlijk: loon is belangrijk. Maar de huidige focus op loon gaat ten koste van andere zaken. Ik zeg: aandacht voor loon én werk!

Geplaatst op 26 maart 2018