Doordenken

Geld of vertrouwen?

Ronald de Leij is publicist. Hij was in het verleden onder meer directeur van Akzo Nobel Nederland, VNO-NCW en DECP, en strategisch adviseur van AWVN

Misschien is het voor mijn stelling niet de meest overtuigende casus, maar de stuitende veroordeling van de Haagse Maria Montessorischool begin juli tot het betalen van een ‘schadevergoeding’ aan de ouders van twee kinderen die – met toestemming van de school – afwezig waren op de dag waarop de klassenfoto’s werden gemaakt, fnuikt de belangstelling voor het leraarsvak meer dan de achterblijvende beloning.

Dat de beloning van basisschoolleraren achterblijft in ontwikkeling, is geen nieuws in een land waar de beloning van met publiek geld gefinancierde functies permanent kind van de rekening is omdat de politiek al jaren onvermogend is verschil te maken tussen ‘kosten’ en ‘onkosten’. Dat de beloning van basisschoolleraren betekenend lager is dan van leraren in het voortgezet onderwijs, is evenmin nieuws. Dit was voor menig basischoolleraar, in de tijd dat die nog ‘onderwijzers’ heetten, een motivatie om via MO A- en MO B-aktes een eerstegraads bevoegdheid te verwerven. Het leverde hen een ‘onderwijscarrière’ op en het voortgezet onderwijs docenten die écht les konden geven.

Volgens actiegroep PO-front is er 1,4 miljard euro extra nodig: 0,9 miljard om de salarissen aan te passen en 0,5 miljard om de werkdruk te verminderen. Een schijntje, als u het mij vraagt. Ik zie uitgaven aan onderwijs (en zorg) dan ook niet primair als onkosten, maar als kosten zoals investeringen kosten zijn. Waarbij een aanmerkelijk deel van de uitgaven terugvloeit in de staatskas, in de vorm van inkomstenbelasting, btw en accijnzen op wat er van de resterende netto-inkomens in Nederland wordt besteed. En ik vind het veel belangrijker dat aan mijn en uw (klein)kinderen een gezond land met een hoog verdienvermogen wordt nagelaten dan een schuldenvrij, maar verpieterd land. Want daaraan wil – in tijd van nood – niemand geld lenen.

De belasting van (basisschool)leraren zal niet afnemen door hen hoger te belonen

Zullen de pabo’s worden overspoeld als de salarissen in het basisonderwijs worden opgetrokken tot het niveau van het voortgezet onderwijs? Betreurenswaardig zijn zij die hun dagelijkse motivatie moeten halen uit wat eens in de maand op hun bankrekening wordt bijgeschreven. Wat overigens niet eens het begin van een argument is om deze ‘hygiënefactor’ (dissatisfier) uit de motivatietheorie van psycholoog Frederick Herzberg niet op orde te brengen. En als er meer hulpkrachten in en om de klas komen om de werkdruk te verminderen (geen idee waar die vandaan komen, om over de organisatorische belasting van de docent maar te zwijgen), neemt dan de interesse voor het leraarsvak toe?

Ervaring in het arbeidsvoorwaardendomein leert dat de fysieke en sociale belasting van onregelmatige diensten en overwerk niet afnemen door er een extra beloning tegenover te stellen. En zo zal de psychische (en fysieke) belasting van (basisschool)leraren die het gevolg is van argwanende ouders, bestuurders, publieke toezichthouders en steeds weer nieuwe methoden bedenkende onderwijskundigen, niet afnemen door hen hoger te belonen noch door hen te belasten met het aansturen van hulpkrachten.

De terreur van de rangordelijstjes (de beste dit, de hoogste dat), de ‘meten is weten’-flauwekul (onvolkomen meten leidt tot onvolkomen weten), de misvatting dat de hoogte van beloning betekenend correleert met het prestige (zoek de bankier in de beroepsprestigeschaal en vind de burgemeester) en de onbewezen maar breed aangehangen stelling dat meer universitair geschoolde docenten als vanzelf zorgen voor een hogere onderwijskwaliteit, zijn fnuikend voor het vertrouwen dat onderwijsgevenden op basisscholen en in het voortgezet onderwijs behoeven.

Als ik thuis vertelde dat de onderwijzer mij een standje had gegeven, dan kreeg ik van mijn ouders op mijn donder. Nu is het de leraar bij wie ouders, schoolleiding en bestuur verhaal gaan halen. Tegen zoveel argwaan en wantrouwen weegt zelfs de hoogste beloning niet op.

Geplaatst op 20 september 2017