‘Verandering is onvermijdelijk’

Veranderingen in de samenleving zijn van alle tijden. Dus geen reden voor paniek, vindt Guido van Woerkom, voorzitter van de Raad van Toezicht van AWVN. Maar wél een reden om kritisch te kijken of oude constructies nog werken en om eventuele nieuwe in te voeren. Bijvoorbeeld in de ‘polder’.

Tekst
Jannes van der Velde
Fotografie
Martin Waalboer

‘Verandering is van alle tijden.’ Guido van Woerkom praat met gevoel voor relativering over de grote veranderingen die plaats lijken te vinden in de samenleving. Oók over de ontwikkelingen die hemzelf direct aangaan, bijvoorbeeld in zijn rol als voorzitter van de Raad van Toezicht van werkgeversvereniging AWVN.

Algemeen directeur Harry van de Kraats is sinds kort óók directeur sociale zaken van VNO-NCW. Hoe zit dat?

Van Woerkom: ‘AWVN en VNO-NCW hebben een langdurige voorgeschiedenis. In 2000 werd er voor het eerst serieus gesproken over verdergaande vormen van samenwerking. Dat heeft er uiteindelijk toe geleid dat AWVN in 2007 verhuisde van Haarlem naar Den Haag, naar hetzelfde kantoorgebouw als VNO-NCW. Sindsdien is AWVN steeds meer bezig met de sociaaleconomische agenda van Nederland. Met andere woorden: de samenwerking is nauwer geworden, vooral op sociale thema’s. Beide verenigingen hebben het moment van de directiewisseling die dit jaar bij VNO-NCW plaatsvindt, aangegrepen om de onderlinge samenwerking een nieuwe dynamiek te geven. De meest zichtbare uiting daarvan is de aanstelling van Harry van de Kraats als directeur Sociale Zaken van VNO-NCW, naast zijn functie als algemeen directeur van AWVN. Verder zullen de betreffende beleidsafdelingen van beide verenigingen hun activiteiten nauwer op elkaar afstemmen en intensiever samenwerken – logisch, omdat die nu vanuit één punt worden aangestuurd.’

Dat is beter voor de leden?

‘Jazeker, de verenigingen hebben een groot aantal gemeenschappelijke leden. De wens om doelmatiger en doeltreffender te werken, is altijd een belangrijke drijfveer voor organisaties om zaken anders te doen. In die zin is dit dus goed. Maar de maatschappelijke ontwikkelingen hebben in dit geval toch voor de belangrijkste impuls gezorgd. De poldereconomie is aan het veranderen. Vooral bij de vakbonden zie je grote verschuivingen. Door de fusies van bonden zijn grote blokken ontstaan. Van oudsher deed VNO-NCW zaken met de vakcentrales; AWVN richtte zich vooral op de sectorale bonden. Door de veranderende structuur van de vakbonden is steeds vaker onduidelijk wie met wie moet praten. Om hun traditionele rol te kunnen blijven spelen, was het logisch voor beide werkgeversverenigingen om dichterbij elkaar te gaan zitten.’
‘Een goed voorbeeld is de gang van zaken rond de Wet werk en zekerheid. De totstandkoming daarvan en vooral de gevolgen zijn niet zoals gehoopt. Eigenlijk is niemand blij. Met de huidige ontwikkelingen hopen we bij het maken van centrale afspraken ook de uitvoerbaarheid helder te maken.’

De vakbonden zijn een belangrijke factor?

‘Maar bepaald niet de enige. De hele economische en sociale context is aan het veranderen. De leden volgen natuurlijk ook kritisch wat er bij hun vereniging gebeurt en zien ook die veranderingen in de polder. Zij bepalen uiteindelijk in welke richting de vereniging zich beweegt. Verder is er ook druk vanuit de politiek. Dit is geen anti-polderkabinet, maar het wil meer duidelijkheid, bijvoorbeeld over wie het kan aanspreken op de uitvoering van gemaakte afspraken.’
‘De ontwikkelingen bij de vakbond – die op zich ook het gevolg zijn van de maatschappelijke ontwikkelingen – trekken wel meer aandacht. Voor een onderneming zou het ondenkbaar zijn dat er een half jaar geen bestuursvoorzitter is. Toch is dat de situatie bij de FNV.’
‘Onderliggend is er ongetwijfeld een richtingenstrijd tussen hardliners en polderaars gaande binnen de bonden. De uitkomst daarvan is belangrijk voor velen. Ik hoop dat de polderaars winnen. Nederland is gebouwd op overleg en compromissen. De vleugels van een politieke stroming zijn goed voor het debat, maar afspraken worden in het midden gemaakt. Een radicale vakbond is geen goed nieuws voor ons land. Kijk naar Frankrijk…’

Zitten we in een transitiefase?

‘Ja, zonder dat we weten waar het allemaal naar toe gaat, maar ook weer niet zodanig dat we in paniek moeten raken. Verandering is van alle tijden. Neem de detailhandel, een sector waar ik erg bij betrokken ben. De consument doet het rustig aan met besteden of geeft zijn geld ergens anders uit dan in een winkel. Bedrijven die zich niet kunnen aanpassen, verdwijnen. Aanpassen is pijnlijk en moeilijk, dat blijkt. In de leerboeken heet dit verschijnsel the wheel of retailing. Winkels doorlopen een levenscyclus. Nieuwe winkeltypen komen op de markt, groeien en verdwijnen na een bepaalde periode. Dat wiel was altijd al zichtbaar. Denk aan de opkomst van de supermarkt en het verdwijnen van de kruidenier. Momenteel is dat veranderingsmechanisme weer volop manifest. Gelukkig slagen veel bedrijven er wél in om zich aan te passen.’

Raad van Toezicht (RvT)

Werkgeversvereniging AWVN heeft in 2013 de oude bestuursstructuur – met algemene ledenvergadering, dagelijks en algemeen bestuur – vervangen door een structuur met een RvT en een aantal commissies. De algemeen directeur rapporteert aan de RvT, waarvan Guido van Woerkom sinds de start voorzitter is. Van de commissies is de beleidscommissie de belangrijkste. Deze fungeert als klankbord voor de AWVN-directie op het gebied van inhoudelijke thema’s.

Nederland is gebouwd op overleg en compromissen. De vleugels van een politieke stroming zijn goed voor het debat, maar afspraken worden in het midden gemaakt

‘De grote vraag is wat je onder dergelijke omstandigheden moet doen op een hoger, meer omvattend niveau. Om bij diezelfde detailhandel te blijven: daar doet het concept van de ‘bruisende binnenstad’ opgeld, een initiatief van VNO-NCW. In Nederland hechten we erg aan vitale binnensteden. Samen met de horeca en de culturele sector vormt de detailhandel hiervoor de drie pijlers. Als een van die drie wegvalt, is er een probleem. Op dit ogenblik is de leegstand van winkelpanden in de meeste steden groot. Analyses wijzen uit dat er in Nederland plaats is voor ongeveer 35 goed functionerende, bruisende binnensteden. Nu zijn er 60 binnensteden van behoorlijke omvang. Er is dus beleid nodig om van de huidige naar de toekomstige situatie te komen. Daarvoor moeten alle betrokkenen met elkaar samenwerken: branches, vastgoedspelers, overheden. Ook hier geldt dat aanpassen pijnlijk wordt, maar dat er geen alternatief is – behalve faillissementen.’
‘Ander voorbeeld van verandering: het handelen van ondernemingen zelf, de opkomst van maatschappelijk ondernemen. Maatschappelijke waarde toevoegen – het onderwerp van het vorige en het komende AWVN-jaarcongres. Voor steeds meer bedrijven wordt het een realiteit dat ze behalve aan economische waarde ook aan maatschappelijke waarde moeten denken. Een interessant aspect daarvan is dat de ideologische beweging die ooit de grondslag vormde voor maatschappelijk verantwoord ondernemen, steeds vaker wordt gesteund door de consument. Neem levensmiddelen als voorbeeld. Consumenten willen producten die op een bepaalde manier gemaakt zijn. En die inherent beter zijn – door minder suiker en minder zout te gebruiken.’
‘Ook rond de factor arbeid zal een vergelijkbare herwaardering of transitie plaatsvinden. Denk hierbij aan herziening van de sociale zekerheid, de positie van zzp’ers en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt enzovoort. AWVN kan en moet daarin een voortrekkersrol vervullen. In een gemoderniseerde polder, die aan de nieuwe werkelijkheid is aangepast. Want anders hebben de sociale partners niet het juiste platform, worden ze het niet eens en groeien de conflicten verder.’

Guido van Woerkom

Guido van Woerkom

Guido van Woerkom

Na een studie rechten werkte Guido van Woerkom (61) onder meer bij Albert Heijn en vervulde hij directiefuncties bij de communicatieadviesgroep BBDO Groep Nederland. In augustus 1999 werd Van Woerkom hoofddirecteur van de ANWB, een functie die hij vervulde tot 2014. In die periode groeide hij uit tot bekende Nederlander. Van Woerkom vervult een groot aantal toezichthoudende en bestuurlijke functies – veelal als voorzitter – onder meer bij Detailhandel Nederland, Ymere (woningcorporatie in groot Amsterdam), Hotelschool Den Haag en de Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Oost. Daarnaast is hij bestuurslid van VNO-NCW, lid van de Sociaal Economische Raad en voorzitter van de Raad van Toezicht van AWVN.

Geplaatst op 20 september 2016